Alptekin Dursunoğlu
Alptekin Dursunoğlu
Giriş Tarihi : 08-08-2016 09:28

Yeni Osmanlı aklından Türkiye Cumhuriyeti aklına dönüş...

Ahmet Davutoğlu’nun başbakanlıktan alınması ve onun dışişleri ve başbakanlığı döneminde Türkiye’nin düşman edildiği ülkelerle ilişkilerini normalleştirmeye çalışması, hükümetin ‘Yeni Osmanlı’ aklından uzaklaşma iradesini yansıtıyor.

Türkiye’de mayıs ayından bu yana hem iç hem de dış politikada ‘Yeni Osmanlı’ aklından Türkiye Cumhuriyeti aklına dönme çabasını yansıtan gelişmelere tanık olunuyor.

Ahmet Davutoğlu’nun başbakanlıktan alınmasının ardından hem iç hem de dış politikada ortaya konan değişim iradesi, hükümetin ‘Yeni Osmanlı’ aklından uzaklaşma ihtiyacını yansıtıyordu.

 15 Temmuz’dan sonra sergilenen tutum, ‘Türkiye Cumhuriyeti’ aklına dönme zorunluluğu hissedildiğini gösteriyordu. Yenikapı’daki tarihi 7 Ağustos mitingi de içerideki birlik manzarasıyla dışarıya verilen mesajlar açısından adeta bu dönüşün ilanı oldu.

Yeni Osmanlı aklı, Türkiye’nin hem iç hem de dış politikada 2011’den itibaren mutlak şekilde belirleyici olmuştu.

Her ne kadar Ahmet Davutoğlu ile sembolleşmiş olsa da ‘Yeni Osmanlı’ aklı o dönemde Fethullah Gülengrubunun da en etkin üyesi olduğu kolektif bir akıldı.

Şu an bir ‘kumpas’ olarak görülse de o dönemde ‘askeri vesayetin kaldırılması’ gerekçesiyle iç politikada atılan adımlar, ihtiyaç duyulan demokratikleşme sebebiyle geniş bir toplumsal desteğe sahipti.

Aynı şekilde bugün tüm bölgeyi tehdit eden yakıcı güvenlik sorunlarının sebebi olarak gösterilse de o dönemde kimi bölge ülkelerinde liderlerin seçimler yoluyla değiştirilemediği gerçeği, Batılı ve Arap müttefiklerle birlikte kurulan oyunun ‘diktatör rejimlere karşı halkların iradesinden yana olmak’ gerekçesiyle izah edilmesini kolaylaştırıyordu.

Yeni Osmanlı aklının ‘Yeni Türkiye’si

‘Eski Türkiye’ye itirazı olan geniş kesimlerin toplumsal desteği ile iç politikada kazanılan mutlak belirleyicilik, ‘Yeni Türkiye’; Batılı ve Arap müttefiklerle birlikte Arap isyanlarına yapılan öncülük ise ‘Lider Türkiye’ şiarıyla ifade edildi.

Ancak içerideki ortaklık 17-25 Aralık 2013’teki Fethullah Gülen grubunun yumuşak darbe girişimiyle, dışarıdaki ortaklık ise 30 Haziran 2013’te Suudilerin desteklediği Mısır darbesi sebebiyle bozuldu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, doğrudan kendisini hedef alan Gülen grubuna karşı, 2013’ten 15 Temmuz’a kadar geçen sürede içeride ‘Ergenekon ve Balyoz mağdurlarından’ başka güçlü bir destek bulamadı.

Benzer bir durum dışarısı için de geçerliydi. Suriye, Irak, Libya ve Suudi destekli Mısır’dan dolayı hemen herkesle kavga edip ‘değerli yalnızlık’ içine gömülürken; Ankara, müttefik kalmaya özen gösterdiği Suudilerden değil, sadece ABD’nin 2013 Haziran’ında yaptığı saray darbesinin mağduru olan Katar’dan destek görebildi.

Yeni Osmanlı aklı Davutoğlu ile birlikte gönderildi

Hükümetin hem içeride, hem de dışarıda yaşadığı yalnızlaşmayı yakıcı bir tehdit olarak gördüğü ve bunu aşmanın tek yolunun da ‘Yeni Osmanlı’ aklından uzaklaşmak olduğunu düşündüğü açık.

Bu konuda atılan adımların zamanlaması ve ortaya konan gerekçe, yukarıdaki yargıyı doğruluyor.

Ahmet Davutoğlu’nun başbakanlıktan alınması ve onun dışişleri ve başbakanlığı döneminde Türkiye’nin düşman edildiği ülkelerle ilişkilerini normalleştirmeye çalışması, hükümetin ‘Yeni Osmanlı’ aklından uzaklaşma iradesini yansıtıyor.

Darbe girişimi öncesinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Rusya’dan özür dileyerek ve Başbakan Binali Yıldırım’ın da “Irak, Suriye ve Mısır ile kavga etmek için nedenimiz yok”[1] diyerek ortaya koyduğu bu değişim iradesinin darbe sonrasında daha acil ve somut adımlara dönüşmekte olduğu şu gelişmelerle görülüyor.

Suriye, Irak ve Libya’da oyun bozmak

Cumhurbaşkanı Erdoğan darbe girişimi ile ilgili olarak Türkiye’nin müttefik olarak gördüğü ülkelere ima yoluyla suçlamalarda bulunduğu konuşmasında Türkiye’de oyunu bozduklarını, “Suriye, Irak ve Libya’da da oyunu bozacaklarını” söyledi.[2]

Erdoğan’ın 9 Ağustos’ta yapması beklenen Rusya’yı ziyareti[3] öncesinde, Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın Suriye krizine Rusya ile birlikte çözüm bulmak istediklerini açıkladı.[4] Cumhurbaşkanı Erdoğan ise “Rusya, İran, Irak ve Türkiye’nin Suriye için birleşmesi gerektiğini söyledi.[5]

Öte yandan resmi olarak henüz teyit edilmemiş olmakla birlikte Türkiye’nin Amerika tarafından Suriye’ye karşı Ürdün’de kurulan operasyon odasındaki istihbarat yetkililerini çektiği bildirildi.[6]

Dış politika konusunda verilen bu değişim sinyallerinin hükümetin darbenin “üst aklı” olmakla suçladığı ya da darbe karşısında beklediği desteği bulamadığı müttefiklerine gösterdiği tepkiden kaynaklandığı söyleniyor.

Ancak hükümetin ortaya koyduğu bu değişim iradesinin zamanlaması ve gerekçesi, bunun müttefiklere sitemden kaynaklanan politik bir manevra değil, yaklaşmakta olan yakıcı bir tehlikeye karşı, alınma zorunluluğu duyulan bir önlem olduğu izlenimini yaratıyor.

Zira, dış politikada değişim darbeden sonra değil, Ahmet Davutoğlu’nun başbakanlık görevinden alınmasından sonra başlayan bir süreçti.

Davutoğlu döneminin aksine hem iç hem de dış politikada gerginlikleri azaltmaya yönelik yapıcı tutumuyla dikkat çeken Başbakan Binali Yıldırım, lideri olmasa bile sözcüsü olduğu bu değişim iradesini “Türkiye üzerinden oynanmaya çalışılan oyunları yerle bir edeceğiz"[7] gerekçesiyle açıkladı.

Yeni Osmanlı aklı Türkiye’yi üzerinde oyun oynanabilecek bir hale getirdi

Şimdilik, Ahmet Davutoğlu’nun dostların sayısını azalıp, düşmanların sayısını arttırarak  Türkiye’yi üzerinde ‘oyun oynanmaya’ müsait hale getirmekten sorumlu tutulduğu için görevden alındığını ispat edecek bir kanıt yok.

Ancak, zamanlama ve ortaya konan gerekçeden hareketle şu yargıya varmak yanlış olmaz: Hükümete göre Türkiye, dostları azaltıldığı ve düşmanları arttırıldığı için üzerinde oyun oynanacak bir ülke haline getirildi. Bu durum da en azından Ahmet Davutoğlu’nun görevden alınmasından sonra fark edildi.

Bunu da bahsini ettiğimiz değişim sürecine liderlik eden Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın müttefik diye bildiği ülkeleri darbenin “üst aklı” olarak ima eden açıklamaları ve “Suriye, Irak ve Libya’da da oyunu bozacağız” şeklindeki ifadeleri teyit ediyor.

Oyun bozma ihtiyacı niçin oluştu?

Elbette Cumhurbaşkanı Erdoğan, müttefiklerini ilk defa suçlamıyor ve oyun bozmaktan ilk defa söz etmiyor. Ancak 15 Temmuz darbe girişimi sonrası yapılan bu açıklamaları, öncekilerden farklı kılan bağlamlar söz konusu.

Zira Erdoğan’ın Batılı müttefiklerini daha önce Libya’ya askeri müdahale yaptıkları halde Suriye’ye askeri müdahale yapmadıkları için hedef almış; Suudileri özenle istisna etse de Batılı müttefiklerini Mısır darbesini desteklemekle suçlamıştı.

Oyun bozmaktan bahsederken de Suriye’yi işgal etmeye[8] çalışmakla suçladığı Rusya ve İran’ı hedef aldı ve bu iki ülkeden hesap sormuştu.[9]

Şimdi ise darbeden hemen sonra Türkiye’ye çok güçlü destek veren Rusya ve İran’la Suriye için birleşmekten bahsederek “Rusya, İran, Irak ve Türkiye'nin Suriye için birleşmesi lazım. Suudi Arabistan, Katar ve Ürdün'le de Suriye'yi görüşmemiz lazım. Ancak Suriye ile ilişkisi olmayan ülkelerle artık konuşmamamız lazım" diyor.

Peki darbenin seyri netleşinceye kadar belirgin bir açıklama yapmayıp netleştikten sonra da beklediği desteği vermeyen Batılıları daha açıktan hedef alan ve darbeden ancak birkaç gün sonra açıklama yaptığı haldeSuudilere her zaman olduğu gibi sitem etmekten bile kaçınan Erdoğan “Suriye, Irak ve Libya’da oyun bozmaktan” ne kastediyor?

Türkiye, oyunu oyundan çekilerek bozabilir

Konuşmanın bağlamı gereği akla gelen ilk ihtimal şu:

Türkiye, Batılı ve Arap müttefikleriyle birlikte 5 yıldır diğer bölge ülkelerine oynadığı oyunun aynısının 15 Temmuz’da kendisine karşı oynandığını fark etti ve Erdoğan “oyunu bozacağız” derken Türkiye’nin bu ülkelerde desteklediği savaştan çekileceğini kastediyor.

Çünkü 2011’den beri tanık olunduğu üzere bölge ülkelerinin önce orduları hedef alınıyor. Zayıflatılan ordular ülkede toprak bütünlüğünü koruyamıyor, ardında da bu ülkelerin bölünmesi bir çözüm planı olarak ortaya konuyor.

Türkiye, Fetullah Gülen grubunun darbe girişimi ile Suriye’de, Irak’ta ve Libya’da tanık olunan bu tehlikeye açıkhale getirilmiş oldu.

Hem Suriye’nin kuzeyinde yaşanan gelişmeler, hem de Türkiye’nin güneydoğusundaki gelişmeler, Türkiye üzerindeki bu riski arttırırken Irak, Suriye ve Libya’da bölünmeyi çözüm olarak gösteren Batılı ve Arap müttefiklerin Türkiye’yi bundan istisna edeceğinin garantisi de bulunmuyor.

Zira Batılı ülkelerin Türkiye içerisindeki bölünmeye ‘demokrasi ve insan hakları’ gerekçesiyle destek verme ihtimali söz konusu iken, Suudi Kraliyet Danışmanı Enver Macid el-Eşki’nin İsrail Dışişleri Genel DirektörüDore Gold’a Türkiye, İran, Irak ve Suriye topraklarında Büyük Kürdistan kurulmasını bölge planı olarak teklif ettiği de biliniyor.[10]

Öte yandan Bağdat, Şam ve Sana; Irak, Suriye ve Yemen’in bölünmemesi için kendilerine doğrudan ve dolaylı destek veren İran ve Rusya gibi müttefiklere sahipken, bölünme riski ile karşı karşıya kaldığında Katar ve Suudi Arabistan’ın Türkiye’ye destek vereceğinin herhangi bir garantisi bulunmuyor.

İkinci ihtimale göre Erdoğan oyunu bozacağız derken ABD’nin Suriye’nin kuzeyinde PYD ile yaptığı işbirliğini kastediyor.

Üçüncü ihtimalse Erdoğan’ın ‘oyunu bozacağız’ ifadesi somut bir hedef öngörmeyen; ancak 5 yıllık genel alışkanlıkla kendi seçmeninin duygularına hitap eden bir söylemden ibaret.

İkinci ihtimal Suriye’nin yanı sıra Irak ve Libya isimlerinin de zikredilmesinden, 3. İhtimal ise konuşmanın müttefik bilinen ülkelere yönelik eleştirilere yer verilen genel bağlamından dolayı zayıf gözüküyor.

ABD için yeni oyun Suriye’nin bölünmesi

Peki Türkiye, diğer ikisine göre daha güçlü olan birinci ihtimali gerçekleştirebilecek şartlara, imkanlara ve kapasiteye sahip mi?

Suriye’de rejim devirme savaşından 2014’ten bu yana açıkça çekilmiş olan Amerika açısından Türkiye’nin Suriye savaşından çekilmesini sorun olarak görmediği söylenebilir. Ancak Amerika her halükarda siyasi çözümü kabul ederek yenik bir şekilde Suriye’yi terk etmeyi değil, ‘B planı’ diye nitelediği Suriye’yi bölmeyi bir çözüm modeli olarak elinde tutmayı planlıyor. IŞİD’le mücadele adı altında da bölünmenin fiziksel zeminlerini yaratıyor.

Dolayısıyla bu konuda kendisi kuzeyde PYD ile işbirliği yaparken, bölünmenin diğer yerlerdeki zemininin oluşturulması için cihatçı grupları destekleyen Türkiye ve Suudilerin savaşta kalmasını önemsiyor.

Çünkü ABD’nin Suriye’yi bölme gerekçesi olarak kullandığı IŞİD konusunda herkes müttefikken, IŞİD’in yokluğunda Suriye’nin toprak bütünlüğünü yeniden kazanması ya da bölünmesi, diğer grupların varlığına göre netlik kazanabilecek bir durum.

Öte yandan yem yerel hem de başta Türkiye olmak üzere bölgesel şartlardan dolayı sadece Kürtler de Suriye’nin bölünmesi için yeterli bir araç olarak görülmüyor.

Suriye’nin bölünebilmesi için cihatçıların varlığı şart

Türkiye sınırındaki İdlib ve Halep’ten, Ürdün ve İsrail sınırındaki Dera ve Kuneytra’ya hatta Şam’a kadar bölünmenin fiziksel şartlarını gerçekleştirmek için Türkiye, Suudi Arabistan ve Katar’ın desteklediği silahlı gruplara ihtiyaç var.

ABD cihatçı ya da terör örgütü diye nitelediği için doğrudan destek vermese de Türkiye ve Suudiler eliyle bu grupların destek verilerek kurtarılmış bölge oluşturulmasını, Suriye’nin bölünmesini bir çözüm planı olarak sunabilmek için hayati görüyor.

Suudiler ise hala Şam’da rejim devirme hevesine sahip olduğunu gizlemiyor. Dolayısıyla Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın (yazıyı uzatmamak için Irak ve Libya konusuna girmiyorum) Suriye savaşından çekilerek oyunu bozabilmesi ABD ve Suudilerle olan mevcut angajmanlar sebebiyle oldukça zor gözüküyor.

Oyunu bozmak için rasyonel yöntem

Eğer Erdoğan, gerçekleştiremeyeceği bir söz vermiyorsa ve gerçekten savaştan çekilerek bu oyunu bozmayı düşünüyorsa, bunun için başvuracağı en rasyonel ve müttefiklerine açıklanabilir yöntem şu olabilir.

Oyunu bozmak istediği ülkeler konusunda dile getirdiği gibi Türkiye, reelde İran ve Rusya ile birlikte hareket eder. Batılı ve Arap müttefiklerini de bu durumu darbe girişimi sonrasında güvenlik kurumlarında oluşan ve ihtiyatlı olunması gereken durumla açıklar.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ve Başbakan Yıldırım’ın Suriye konusunda değişim mesajı verdiği her açıklamasının ardından “Esed gitmelidir” diye vurgulaması bu yöntemle çelişmeyen hatta onu destekleyen söylemler olarak görülebilir.

 

 

 YDH Yazının tamamı için

NELER SÖYLENDİ?
@
Alptekin Dursunoğlu

Alptekin Dursunoğlu

DİĞER YAZILARI Suriye hevesleri ve İdlib kaygıları arasında tercih zorunluluğu.. 11-02-2020 20:48 Direniş’in Zulfikar’ı 10-01-2020 19:45 Amerikan Jokerleri, Irak ve Lübnan'da Neler Oluyor... 08-12-2019 19:50 Barış Pınarı’nda neye niyet neye kısmet... 20-10-2019 08:04 İdlib için ‘yeni bir sayfa’ mümkün 11-07-2019 08:01 İsrail, Trump yönetiminden ne kadar korksa yeridir! 22-05-2019 05:00 Tahran ve Şam’dan Amerika’ya uyarı, Rusya’ya ayar... 03-03-2019 07:14 Adana mutabakatı, Türkiye’nin 'berat belgesi' 29-01-2019 17:14 Sahi kim Kürt düşmanı? PYD Şam’ın himayesine sığınacak? 27-12-2018 08:38 2015'ten bugüne değişen Yemen politikası yada, Suudi makamında Yemen ağıtları... 17-12-2018 20:01 Yemen savaşı biter mi? 25-11-2018 22:59 Sünni dünya'da tehdit algısının değiştirilmesi, Düşman olarak İsrail'i değil İran'ı görmek.. 05-11-2018 13:11 Bir acayip zirve, tüm tarafları memnun etti. 29-10-2018 21:15 Netanyahu’yu kim işletti? 30-09-2018 19:08 Soçi anlaşması, Fırat’ın doğusu ve Türkiye’nin İdlib rolü 24-09-2018 09:34 Suriye’ye müdahale ihtirasının acı meyvesi İdlib.. 15-09-2018 20:57 İran Rusya ortaklığında neler oluyor? 02-06-2018 12:23 Sadr’ın ‘zaferi’ Irak’ın belirsizliği... 20-05-2018 11:59 Mağluplar cephesinin savaş tehdidi 03-05-2018 23:45 ‘Doğu Guta’dan ‘Doğu Fırat’a Suriye’nin toprak bütünlüğü... 26-02-2018 20:28 Meğer İran halkı ne istiyormuş? 04-02-2018 23:35 Amerika’nın yeni Suriye stratejisi ve Türkiye'nin safı... 22-01-2018 10:20 İran’a dair iki tasvir.. 01-01-2018 13:36 Filistin-İsrail sorununda dördüncü aşama 18-12-2017 07:07 İran’ın en büyük şansı Suudiler 08-12-2017 09:06 Lübnan’da ava giderken av olmak.. 22-11-2017 23:06 Suudi-İsrail ekseni için yeni umut.. 06-11-2017 15:59 Dejavu, bağımsız Kürdistan macerası 23-10-2017 13:15 Kürdistan referandumu, hangi mağduriyet, hangi meşruiyet? 03-10-2017 10:40 Kürdistan için iki senaryo, Barzani için iki muhtemel gelecek.. 17-09-2017 21:34 Hizbullah’ın ikinci stratejik zaferi.. 30-08-2017 21:04 Omletten yumurta yapma sanatı 14-08-2017 07:19 ‘Fiili durumlar’ diyarında bağımsız Kürdistan kumarı 31-07-2017 08:56 Şerif’in Çar’la anlaşması... 10-07-2017 08:00 Zulfikar’ın anlattıkları... 22-06-2017 01:00 350 milyar dolarlık hayal ticareti Ortadoğu NATO’su.. 23-05-2017 14:29 Hamas’ın Yeni Siyaset Belgesi Ne Diyor.. 08-05-2017 09:28 Suriye’de yeni süreç başlarken Türkiye’nin lisanı ve lisan-ı hali.. 01-05-2017 19:09 Suriye saldırısı, ‘Yeni Şerifin’ ödül avcılarına züğürt tesellisi.. 10-04-2017 05:15 Şam ve Hama saldırısı Türkiye’nin Astana rolüne Suudi çelmesi... 27-03-2017 08:48 Türkiye’nin ‘Suriye’nin toprak bütünlüğü’ macerası... 19-02-2017 20:43 ÖSO iç savaşından, Fetih Ordusu iç savaşına 01-02-2017 12:35 Astana konferansı, yeni 'oyun düzeninin' ilk tatbikatı. 23-01-2017 14:29 Türkiye, Rusya İran ortaklığı ve Suriye’de artan çözüm şansı... 04-01-2017 21:57 Türkiye’nin ‘dolaylı ortaklığı’ ve Halep'in 'düşmesi' 19-12-2016 07:18 Irak’a dair gerçekler ve Musul’a dair senaryolar. 04-12-2016 21:33 Fırat Kalkanı kimin kalkanı? 27-11-2016 20:51 Cerablus müdahalesi 29-08-2016 22:51 Yeni Osmanlı aklından Türkiye Cumhuriyeti aklına dönüş... 08-08-2016 09:28 Dış politika dinamikleri açısından 15 Temmuz darbe girişimi... 25-07-2016 23:08 Cenevre-3’ün Cenevre-2’ye direnişi 08-05-2016 23:37 Arap Birliği’nde Suudi İsrail dönemi 27-03-2016 23:16 İsrail ile fabrika ayarlarına dönüş 28-12-2015 13:10 Suriye için şafak vakti 21-12-2015 17:23 IŞİD’e karşı ‘taktik başarısızlık’ mı yanlış strateji mi? 25-05-2015 08:13
Gazete Manşetleri
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA
tempobet