Hazım Koral
Hazım Koral
Giriş Tarihi : 01-03-2016 10:05

Edep

Âlemlere rahmet olarak gönderilen Sevgili Peygamberimiz (s.a.a) bir hadis-i şeriflerinde, “İslâm huy güzelliğidir” diye buyurmaktadır. Demek ki, bir Müslümanın en önemli sıfatlarından biri de “huyu güzel” olmasıdır. Bu ise edep ve nezaket kurallarını kuşanmakla elde edilir. Bir darb-ı meselde geçtiği üzere, “İslâm’ın şartı beş ise altıncısı da edeptir.” Edep insanın haddini bilmesidir. Had; sınırdır, nefsin önüne konulan bariyerdir. İnsanın nerede ve kimlere karşı nasıl davranacağını bilmesi edebinin gereğidir.

Elbette ki, biz insanoğlu ontolojik misyonumuzun, yeryüzündeki imtihanımızın gereği olarak nefs taşıyoruz. Yanılabilir, unutabilir ve haddi aşabilir bir özelliğimiz var. Atasözünde ifade edildiği gibi, “İnsan nisyan ile malüldür.” Eyvallah, buna itirazımız yok. Ancak insanoğlunun bir başka özelliği var ki takvasıyla, nezaketiyle, erdemli davranışlarıyla ve salih amelleriyle meleklerin de üzerinde bir yüceliğe ulaşabilir. Sevgili Peygamberimiz (s.a.a) bu bağlamda şöyle buyurmaktadır:

“Yüce Allah, melekleri yarattı ve aklı yükledi. Hayvanları yarattı ve onlara şehveti yükledi. İnsanları yarattı ve onlara da hem aklı, hem de şehveti yükledi. Kimin aklı şehvetine üstün gelirse o meleklerden de üstün olur. Kimin şehveti aklına üstün gelirse o da hayvanlardan aşağı olur.” (Yani ayetten mütevellit; belhum edal!)

Hadis-i şerifte de görüldüğü gibi, kim nefsani arzularına mukayyet olur da haddini-edebini aşmazsa ve Rabbinin rızası istikametinde bir hayat yaşarsa meleklerden de üstün bir seviyeye çıkabilir. Bir sofi, Hacı Bektaşî Veli Hazretlerine, “Ya üstadım, ben nasıl adam olurum?” diye sorduğunda, üstadın cevabı kısa ve net oluyor. “Ey evlât, eline, diline, beline sahip ol!” İşte böylesine veciz söz ancak Hak Teâlâ’nın veli kullarından sadır olur. Tasavvuf erbabının, nefs tezkiyesi yapanların dilinde adeta bir vird olmuştur bu söz.

Bu hikmetli sözü biraz açacak olursak: Elimize nasıl sahip olmalıyız? Bakınız Yüce Rabbimiz ne buyuruıyor:

“İnsanların kendi elleriyle yaptıkları yüzünden karada ve denizde fesat çıktı.” (Rum:41) 

“Bu, ellerinizin önceden takdim ettiği işler yüzündendir. Yoksa şüphesiz Allah kullara zulmedici değildir.” (Enfal:51)

Evet, insanoğlu kendi elleriyle icat ettiği barutla, yaptığı toplu imha silahlarıyla nice canlar telef oldu. Endüstriyel zehirlerle ozon tabakası delindi, ekolojik denge bozuldu. Bir de bireysel günahlar vardır ki, başta haramlar ve kul hakkı ihlalleri hep ellerle işlenmektedir. “Harama el uzatma” sözü her iki durum için de geçerlidir. Bu yüzden çok geniş kapsamlı değerlendirilmelidir. “Eline sahip ol” ifadesi, “elindekilere sahip ol” anlamına da gelmektedir. Yani Allah Teâlâ’nın dünya maişeti için eline verdiklerini bir emanet gibi gör ve yerli yerinde kullan. Cimri davranma ve saçıp savurma. Mutlak manada mülk Allah’ındır. Cimrilik yapıp ona ipotek koyma, malının üzerinde ihtikâr ve karaborsacılık yapma. Onu ekonomiye kazandır. Elindeki mülk devinim hâlinde olsun. Zekât, sadaka, humus ve infak paylaşım için vardır. Paylaş ki, çoğalsın. Elinin altındakilerini asgari ücretle çalıştırma. Kul hakkına riayet et…

“Diline sahip ol” sözü aslında edepli olmanın olmazsa olmazıdır. Hani bir darb-ı mesel vardır: “İnsan ne çekerse dilinden çeker.” “Dilin kemiği yok” sözü de buna istinadendir. Dil yerli yerinde kullanılmazsa incitici ve kırıcı olabilmektedir. Dil bazen öylesine bir tahribat ve öylesine bir yıkım yapar ki, telafisi mümkün olmaz. “Dil yarası derin olur” atasözüdür. Genellikle kalpler dil ile kırılır. Dilin söylediği ile insan mesuldür.

 “İnsanın ağzından çıkan hiçbir söz yoktur ki bir melek tarafından kayıt altına alınmamış olsun.” (Kaf:18)

 Kısacası ilâhî buyruk gereği genel prensip şudur: “Kullarıma söyle: Sözün en güzelini söylesinler. Şüphe yok ki Şeytan, aralarına fesat sokar. Şüphe yok ki Şeytan, insana apaçık bir düşmandır.” (İsra:53)

“İslâm huy güzelliğidir” tanımı kişinin dilinde kendisini gösterir. Hatta bir darb-ı meselde ifade edildiği gibi, “Kişi dilinin altında gizlidir.” Eğer kişi dilini yerli yerinde kullanırsa bu iş faydaya ve verimliliğe dönüşür. Güzel sözlü insan meyve veren ağaca benzer. Nitekim Rabbimiz şöyle bir benzetme yapmaktadır:

 “Görmedin mi ki, Allah nasıl bir örnek vermiştir: ‘Güzel bir söz, (meyve veren) güzel bir ağaç gibidir ki, onun kökü sabit, dalı ise göktedir.” (İbrahim:24)

Şu hâlde dilimizi çok iyi kullanmalıyız. Zira güzel sözler Allah Teâlâ’ya yükselir.

“Güzel söz O'na yükselir, salih amel de onu yükseltir.” (Fatır:10) 

Ayetten de anlaşıldığı üzere Yüce Rabbimiz nezdinde ancak güzel sözlerin makbuliyeti vardır. Kötü söz ise sadece sahibini alçaltır… Güzel sözlü olmanın bir başka meziyeti ise “dilrûbâ” olmaktır. Bu kelime Farsça “gönül çalan”, bir başka ifadeyle “tatlı dilli” anlamına gelmektedir. İnsan dilini yerli yerinde kullanırsa gönülleri feth eder. Yine bir atasözünde geçtiği üzere: “Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır.” Nice insanlar vardır, hodbindir, kaba sabadır. Ancak karşısındaki insan edebini takınıp nezaketle, yani tatlı bir dil ile onunla diyaloğa girdiğinde anında aradaki soğukluğun kalktığını ve buzların eridiğini görecektir. Nitekim Sevgili Peygamberimiz’i (s.a.a) Allah Teâlâ şöyle tanıtıyor:

“Allah'tan bir rahmet olarak, onlara yumuşak davrandın. Eğer kaba ve katı yürekli olsaydın onlar çevrenden dağılır giderlerdi.” (Al-i İmrân:159) 

Yüce Rabbimiz bir başka ayet-i kerimede şöyle buyrulmakta: “Andolsun, Allah'ı ve ahiret gününü umanlar ve Allah'ı çokça zikredenler için Allah'ın Resûlü'nde (usvetun hasene) güzel bir örnek vardır.” (Ahzab:21) Sevgili Peygamberimiz’in (s.a.a) siretine bakıyoruz. İnsanlara karşı gerçekten mükemmel bir hitap biçimi var. Gerek aile bireylerine ve gerekse diğer insanlara karşı hitabeti son derece nezaket içerisinde idi. Dili anlaşılır, akıcı ve paktı. Sevgili Peygamberimiz (s.a.a) bizler için mükemmel bir rol modeldir. Zaten ilâhî buyrukta bizlere “usvetun hasene” olarak takdim edilmesi bu anlama gelmektedir.

Ancak ne yazık ki, Sevgili Peygamberimiz’in (s.a.a) bizler için “rol model” (usvetun hasene) olması birçoklarımız tarafından adeta unutulmuş. Ayet-i kerime de şöyle geçiyor:  ”İnsanlardan incitici sözler işiteceksiniz. Eğer sabrederseniz bu sizin azminizdendir.” (Al-i İmrân:186) Bir başka ayet-i kerimede sabrın bir çeşidi ve edep olgusu şöyle açıklanmakta: “O Rahman (olan Allah)ın kulları, yeryüzü üzerinde alçak gönüllü olarak (vakar ve tevazu ile) yürürler ve cahiller  kendilerine (hoşlanmadıkları bir) lâf attıkları zaman, “Selâm” derler (sözün doğrusunu söylerler ve onlarla çatışmazlar).” (Furkan:63)

Dinî literatürümüzde dil hususunda bir başka kavram daha vardır; o da “beden dili”dir. Eskiler buna “lisan-ı hâl” derler. İnsanın tavırları, hâl ve hareketleri de bir dildir. İnsan bazen farkında olmadan fevri bir çıkışla edebe mugayir davranışlar sergileyip büyük günahlar işleyebilmektedir. Örneğin surat ekşitme veya kızgın bir bakış bile hakaret ve küfür gibidir. Hatta, bu davranış insanı son derece etki altında bırakan “psikolojik terör”dür. İnsan bunu kendi çocuğuna bile yapmamalıdır. Zira negatif bir beden dili olan “kızgın bakış” ruhsal örselemeyi de beraberinde getirir. Nitekim Yüce Rabbimiz Abese Sûresi’nde bu tutumu men etmektedir. Bu nedenle muhkem bir hüküm olarak, “insanın insana kızgın bakması haramdır.” Ses tonunun yükseltilmesi de hakeza.. Bu davranış ise Lokman Sûresi’nde men edilmektedir. Yüce dinimiz İslâm “edep” adına insanın ses tonuna frekans ayarı yapmaktadır. Yüce Rabbimiz insanın her daim tevazu sahibi olmasını istemektedir. Bu ise edebi kuşanmakla olur…

Hacı Bektaşî Veli Hazretleri’nin hikmetli sözlerinin üçüncüsü olan “beline sahip çık” ifadesine gelince: Bu söz Müslüman bireyin olmazsa olmazlarından sayılan ve “edep” kavramının öncüllerinden olan ahlâk ve namus olgularının uçkura tekabül eden boyutudur. Bilindiği üzere ahlâk ve namus kavramları din literatüründe çok kapsamlı ve geniş manalar ihtiva etmektedir. Uçkur ise bunun bir boyutudur; ancak en önemli boyutudur. Yüce dinimiz İslâm’ın “kebair günah” olarak addettiği bazı kötü davranışlar var ki bunların en büyüğü diyebileceğimiz cürüm zinadır. Açık bir şekilde ifade edecek olursak bir zinakâr, işlemiş olduğu cürüm ile soysuzluğun en aşağı tabakasına ulaşmış kişidir. Hadis-i şeriflerde buyrulduğu üzere, bu cürüm işlenmeye teşebbüs edildiğinde kişideki “iman” bedeni terk edermiş.

Özellikle evli kişilerin bu cürmü işlemesi ağır ceza-i müeyyideleri de beraberinde getirmektedir. Bunun böyle olması İslâm’ın aile ve namus olgularına verdiği öneme binaendir. Aile ve namus mefhumları ancak edeple korunabilir. Kişide edep yoksa ondan her şey beklenir. Edep olgusu kişiye her şeyden önce haddini, hududunu ve sınırlarını bildirir. Edep, kişiyi ar, ahlâk, us ve namus olgularıyla mücehhez kılar. Edep takva hususunda öylesine güçlü bir motivasyon ve donanım aracıdır ki, kişiyi erdem ve faziletin zirvesine çıkarır ve meleklerden üstün bir makama ulaştırır. Sonuç olarak ifade edeceğimiz o ki; edep, “yerler çamur olunca filler de kayar” mazeretini ortadan kaldıran tek olgudur. Şu hâlde edebe mugayir davranışlarda hiçbir Müslüman mazur değildir. Zira mahşer günü, dünya hayatında iken, “bütün yapıp ettiklerimizden ve yapıp etmekle mükellef olduğumuz hâlde yapmayıp terk ettiklerimizden” Rabbimize hesap vereceğiz.

 

 

NELER SÖYLENDİ?
@
Hazım Koral

Hazım Koral

DİĞER YAZILARI Bir Hukuk Skandalı Ve 22 Yıllık Hasret... 14-07-2020 07:43 Aile Mahremiyeti Üzerine 25-06-2020 07:31 Dünya Kudüs Günü Ve Asıl Mesele 21-05-2020 21:26 Oruç Ve Nefs Tezkiyesi.. 25-04-2020 15:57 Koronavirüs (Kovid-19) Hakkında... 27-03-2020 12:27 Mayın Eşeği Olmamak 10-03-2020 11:30 İslâm Devriminin 41'nci Yılı Muhasebesi 12-02-2020 09:42 İran'ın Suriye'de Ne İşi Var? 21-01-2020 10:29 Kadına Şiddet Ve Evlilik Hayatını Bitiren Faktörler... 02-01-2020 22:06 Nikâh Akdi.. 28-11-2019 21:17 Evlilikte Liyakat Ve Sadakat.. 29-10-2019 20:55 Kadına Şiddet Ve Kadın Cinayetleri 14-09-2019 09:54 Önce Ahlâk Ve Maneviyat... 18-08-2019 20:33 Takva İslam’ı En İyi Şekilde Yaşamaktır 08-07-2019 19:27 Gürültü Kirliliği 06-06-2019 17:40 Ramazan Ayı Ve Oruç 08-05-2019 21:15 Tesettürün Cılkının Çıkarılması Ve Müstehcenliğin Yaygınlaşması Üzerine... 18-04-2019 09:44 Şer Ekseni 12-03-2019 15:36 İslâm Devrimi’nin 40. Yılı 05-02-2019 18:20 Nikâhta Keramet Vardır 20-01-2019 11:50 Uygurlu Müslüman Türklere Uygulanan Çin Zulmü 19-12-2018 14:54 Evliliğe Giden Yolda Kıskançlık... 14-11-2018 22:03 Unutulan Vecibe Emr-İ Maruf -Nehyi Münker Ve Nasihat.. 10-09-2018 23:06 Akraba Ve Komşuluk İlişkileri 01-08-2018 19:36 Art Niyet - Suizan Veya Önyargı 30-06-2018 06:47 Emin, Güvenilir Ve Nezaket Sahibi Olmak 10-05-2018 18:34 Gelin Ve Damat Mevzusu 04-04-2018 17:18 Yarınlar Bizim 20-02-2018 12:01 Siyonistlerin Kuklası Küstah Trump 21-12-2017 01:02 Evlilik Oyunu (!) 22-11-2017 12:03 Vefa Kavramı.. 19-10-2017 23:07 Geçimsizlik Ve Boşanma Hadiseleri 19-09-2017 20:53 Anlamlı Ve Bir O Kadarda Stratejik Ziyaret... 17-08-2017 15:53 Evlilik Huzurun Teminatıdır… 25-07-2017 22:45 Srebrenitsa’yı Unutmayalım... 10-07-2017 23:02 Evlilik İçin Mümeyyiz Olmak… 01-07-2017 18:05 Medeniyetimiz Ve Ufak Ayrıntılar 12-06-2017 17:21 Eşler Arasındaki Kıskançlık Ve Duygu Kontrolü... 10-05-2017 13:03 Sosyal Medyanın Negatif Ve Pozitif Yönü... 03-04-2017 05:01 Sevgi Ve Aşk Üzerine Kısa Bir Analiz.... 08-03-2017 19:08 Farkındalık... 08-02-2017 20:55 Mesuliyet Hissi Ve Merhamet Duygusu.. 18-01-2017 10:05 İnsanı Ve Misyonunu Tanımak. 03-01-2017 21:34 Terör Ve Şiddetin Meşruiyeti Yoktur. 14-12-2016 10:00 Fethullah Gülen’in İnanç Ve Psikolojisi... 16-11-2016 09:46 Kerbelâ’da Âşura Öncesi 08-10-2016 09:34 Azmettirici ABD Tetikçi FETÖ Destekçi NATO 28-09-2016 22:37 İşgalci Siyonist İsrail İle Anlaşmaya Hayır.. 31-08-2016 21:33 Kanlı Darbe Girişimine Bir Başka Açıdan Bakış... 11-08-2016 13:02 Kanlı Darbe Girişimi Hangi Amaca Matuf.. 21-07-2016 16:58 Sıbgatullah; Allah'ın Boyası.. 29-06-2016 00:15 Ramazan Ve Oruç 02-06-2016 09:13 İkra 02-05-2016 12:56 Önce Ahlâk Ve Manevîyat 01-04-2016 07:20 Edep 01-03-2016 10:05 Erbain Yürüyüşü 27-01-2016 23:41 Kerbelâ’yi Anmak Bidat Mi? 29-12-2015 22:47 Kûr’ân Ve İmâm Hüseyin 24-11-2015 16:53 Üst Kimlik Manifestomuz.. 21-10-2015 16:21 Teberrâ Ve Tevellâ 21-09-2015 22:19 Uhuvvet Ve Tasavvuf 18-08-2015 08:52 Ümmet Birlikteliğinin Önündeki Engeller 03-08-2015 14:02 Diyalog Ve Uhuvvet'in Ön Şartları… 30-06-2015 23:26 Tekfircilik Hastalığı (2) 20-06-2015 18:37 Tekfircilik Hastalığı -1- 25-05-2015 13:44 Tevhid Selâm Terör Örgütü Mü? 02-05-2015 17:51
Gazete Manşetleri
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA
tempobet