Ramazan DEVECİ
Ramazan DEVECİ
Giriş Tarihi : 07-09-2021 11:29
Güncelleme : 24-09-2021 21:49

Taliban ve Taliban'ın Yönetim Anlayışı Üzerine...

Afganistan 40 yılı aşan savaşlar süreci, 27-28 Nisan 1978'de Afganistan Demokratik Halk Partisi'nin, cumhurbaşkanı Muhammed Davud Han'ın başkanlığındaki Afganistan Cumhuriyeti hükümetini devirmesiyle başladı. 

Yapılan darbe sonrasında SSCB ile müttefik, komünist bir yönetim olan Afganistan Demokratik Halk Cumhuriyeti'i kuruldu..

Buna tepki gösteren yerel güçler, SSCB'ye karşı bir silahlı mücadele başlatmışlardı. Bu direniş mücahid örgütlerin, Afganistanlı Müslümanların cihadı olarak tarihe geçti.

Afganistan Müslümanlarının Sovyetlerle savaşı 1979 yılında başladı ve 1989 yılında son Sovyet askerinin ülkeyi terk etmesiyle  sona erdi. Ancak Afganistanlı Müslümanların savaşı bitmedi.

Afganistan cihadı SSCB'nin içinde bulunduğu zor ekonomik durumu daha da ağırlaştırmış ve SSCB'nin dağılmasıyla sonuçlanacak olaylara büyük bir etki yapmıştı. 

25 Aralık 1991 tarihinde Sovyetler Birliği Devlet Başkanı Mihail Gorbaçov'un istifa etmesi sonucunda Sovyetler Birliği'ni teşkil eden cumhuriyetler teker teker bağımsızlığını ilan etmiş, 26 Aralık 1991'de Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dağılmış yerine Rusya kurulmuştu.

Sovyetlerin çekilmesinden sonra Afganistan cihadı 1989-1992 yıllarında Afganistan'daki Marksist hükûmet ve mücahitler arasında devam etmişti. Cemati İslami komutanı Pencir Aslanı olarak bilinen Şah Ahmet Mesut 1992'de Kabil'i ele geçirmiş ve Afganistan İslam Devleti ilan etmişti. Cemaati İslami Lideri Burhaneddin Rabbani Cumhurbaşkanı olmuş Hizbi İslami Lideri Hikmetyar'a başbakanlık teklif edilmişti.

Hikmetyar Afganistan'ı şimdiye kadar hep Peştular yönetti bundan sonrada Peştular yönetecek diyerek başbakanlığı kabul etmeyerek içsavaşı başlatmıştı. 

Dünyanın süper gücü Sovyetleri yenilgiye uğratan mücahit güçler nefislerine yenilmiş, milliyetçilik gibi ayrımcı düşüncelerle, benlik duygusu ile iktidarı paylaşamamışlar özellikle de Hikmetyar'ın uzlaşmaz tutumu ile 1992-1996 yıllarında yoğun iç savaş olmuştu.

Bu iç savaş, Pakistan tarafından desteklenen ve Arap ülkelerinden gelen binlerce El Kaide savaşçısınında içinde yer aldığı, medrese öğrencilerinin önderlik ettiği  Taliban'ın ortaya çıkmasına sebeb oldu. 

Molla Muhammed Ömer tarafından 1994 yılında kurulan, medrese öğrencilerinin ağırlıkta olduğu Taliban, Pakistan istihbaratının ve ABD'nin desteği ile büyüyerek kısa bir sürede, 1996'da başkent Kabil dahil Afganistan'ın kabaca dörtte üçüne hakim oldu. 

Taliban 1996-2001 yıları arasında hakim olduğu Afganistan'da; 'Afganistan İslam Emirliği' ilan ederek, kendilerine göre yorumladıkları bir şeriat yönetimi uyguladı.

1996'dan 2001'e kadar olan iktidarları sırasında, Taliban yönetiminin özellikleri olarak zihinlerde şunlar kaldı.

İnsanları veya diğer canlıları tasvir eden resimler yasakladı. 

Televizyon, sinama, film çekimlerini ve def haricinde, bir enstrümanın kullanıldığı müzik çalışmaları yasakladı... 

Kadınların okula gitmesini yasakladı.

Erkeklere sakal bırakma mecburiyeti getirildi. Pantolon giymek yasakladı. Sakal bıraklmayan erkeklere altı ay hapis cezası verildi.

Kadınların sağlık hizmetleri dışındaki işlerde çalışması yasakladı.

Kadınların, yalınız başına dışarıya çıkmaları yasaklandı ve kadınlara burka giyme zorunluluğu getirildi.

Put olduğu gerekçesi ile Bamyan'ın 1500 yıllık Buda heykelleri de dahil olmak üzere çok sayıda anıt yıkıldı parçalandı...

Afganistan ABD tarafında işgaliyle devrilene kadar Taliban ülkenin çoğunu kontrol etti. En etkin dönemlerinde, Taliban hükûmetini diplomatik olarak yalnızca, Pakistan, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri tarafından tanıdı. 

2001 yılında ABD'de 11 Eylül saldırısı olmuş. Bu saldırıyı El Kaide üstlenmişti.  El kaide üyelerini Afganistan'da barındırması ve oluşumun lideri Usama bin Ladin'i kanıtsız iade etmeyi reddetmesi üzerine Taliban'ı iktidardan düşürmek için, ABD ve Nato güçleri  7 Ekim 2001'de Afganistan'a saldırmış ve Taliban yönetimi yıkılarak yerine batı destekli kukla bir yönetim kurulmuştu.

Afganistan'da Amerikan destekli Hamid Karzai yönetimi kurulunca, Taliban güçleri NATO liderliğindeki Uluslararası Güvenlik Destek Gücü'ne karşı bir direniş hareketi olarak yeniden bir araya geldi ve  silahlı bir mücadleye başladı. 

2020’nin Şubat ayında Trump yönetimi, 1 Mayıs 2021 itibariyle tüm Amerikan güçlerinin Afganistan’dan çekileceğine dair Taliban ile anlaşma imzaladı. 

Karşılığında Taliban, El Kaide gibi terörist gruplarla bağlantısını kesecek, şiddeti azaltacak ve Amerika destekli Afgan hükûmetiyle müzakere edecekti. Her iki taraf da bu anlaşmanın şartlarını tam olarak yerine getirmese de, çekilme başladı.

15 Ağustos 2021'de Kabil'in düşmesiyle Taliban, Afganistan yönetimine tekrar sahip oldu.

Taliban'ın ana gövdesini oluşturan medreseler, Afganistan-Pakistan-Hindistan bölgesindeki Diyobend medreseleridir.

Afganistan, nüfusunun bir bölümü yaklaşık yüzde 20'si Şii geriye kalan kahir ekseriyeti Sünni; itikatta Maturidi, fıkıhta Hanefi mezhebindedir. Dolayısı ile Diyobend medreseleri hanifi fıkhına göre eğitim veren medreselerdir. 

Talibanı El Kaide ve türevlerinden ayıran en önemli fark El Kaide ve türevlerinin selefi- vahabi Taliban'ın ise Hanifi olmasıdır. Ancak Afgan cihadına yardım için gelen selefi grupların etkisi ile, taliban içerisinde selefiler bir dönem etkin bir güce ulaştı. El Kaide Afganistan'da güçlendi ve Taliban'dan ciddi bir destek gördü.

Ancak 2013’te yapılan Şura toplantısında selefilerin önemli temsilcileri Taliban'ın Şura Konseyi’nden çıkarıldı, yerlerine daha ılımlı isimler alındı. Son dönemde Taliban, El Kaide ve İŞİD benzeri örgütlerle ilişkisinin olmadığını söylüyor.

26 Ağustos'ta Kabil Havalimanı önünde düzenlenen ve yaklaşık 170 kişinin hayatını kaybettiği saldırıyı IŞİD-H üstlendi. Bu 170 kişinin içinde sivillerle birlikte  Amerika askerleri ve Taliban üyeleride vardı.

Taliban Afganistan'da kuraçağı yönetimin  Afganistan İslam Emirliği’ni olaçağını ilan etti.

Bu Afganistan'da yönetimin demokratik ve cumhuriyet olmayacağını Fıkıh kitaplarında, İslami devlet literatüründe bir model olarak sunulan “Ehlü’l hal ve’l akd” adı verilen yetkin müçtehitler/hukukçular, kabile ve kanaat önderi konumundaki kişiler tarafından yönetilecek. İslami Emirlik, İslami ilkeleri ve halkın taleplerini göz önüne alarak karar alıp icraatta bulunacakları bir yönetim biçimini ifade ediyor. (Ali Bulaç Afganistan'da Son Gelişmeler, Taliban Üzerine)

Taliban yeni süreçte 1996'da olduğu gibi sert ve katı uygulamalar yapmayaçağını dünya ile daha uyumlu olcağını söylüyor. Yeni dönemde Taliban uluslar arası toplum tarafından tanınmak istediğini açıkça ilan ediyor.

1996 yılında ilk yasakları kadınlara getirirken yeni süreçte Taliban sözcüleri İslami daire içinde kadınların eğitim ve çalışma haklarının tanınacağını, kadınlara karşı ayrımcı davranılmayacağını, kamu yönetiminde kadınlara yer verileceğini, kadınların yalnız başlarına seyahat etmelerine yasak getirilmeyeceğinide açıkladılar..

Taliban yönetimde fıkıh kitaplarından bir hukuk sistemi çıkarmaya çalışıyor. Bu Bin yıl öncesi yapılan ictihatlarla günümüz sorunlarını cözmeye çalışmak anlamına geliyor. 

Onun için Ali Bulaç  'Taliban üzerinden Müslümanların sınavı' başlıklı yazısında "Eleştirinin merkezine Taliban konulduğunda sağlıklı bir fikre varılamaz. Diğer gruplarla birlikte Afganistan’ı ve genel olarak Müslüman dünyayı teşrih masasına yatırmalıdır. Zira Taliban ve Afganistan’ın bir türlü içinden çıkamadığı sorunlar aslında İslam dünyasının sorunlarıdır, formları Afganistan’a veya daha özelde Taliban’a özgüdür."  diyecekti.

Taliban'ın getirdiği eleştiri konusu olan yasakların tamamı fıkıh kitaplarımızda olan geçmiş dönem İslam alimlerinin içihatları idi. Burada bir yanlışlık varsa bu içtihatların sorgulanması da gerekiyordu.

Bana göre Taliban'ın en büyük hatası bin yıl öncesinin fıkhi içtihatlarını, yapıldığı dönemde bile doğruluğu tartışılırken mutlak doğru gibi algılayıp bunları bu devlet yönetiminin hukuki yapısına esas almasıdır. 

Bugün resim haramdır fetvası ile amel etmek mümkün müdür? Sanıyorum bu imkansızlığı gördüler ve yeni dönemde Taliban 1996 yılında ki gibi resimleri yasaklamadı. Pantolon giymek haramdır diyerek Afganistan'ın geleneksel giyisilerini dinileştirmek nasıl bir ufuksuzluktur. Artık bu şekilci anlayışlardan kurtulmamız gerekiyor.

Kuran "Dinde zorlama yoktur" buyururken, Dinden dönenler için amelleri zayi olmuştur derken mürtedin hükmü idamdır diyen, namaz kılmayan öldürülür diyen fıkhi hükümlerin sorgulanması gerekiyor.

Kimileri "Dinde zorlama yoktur" ayetini insanlar Müslüman olmaya zorlanamaz ancak Müslülüman olduktan sonra ibadetleri yapmaya zorlanabilir olarak anlıyor. Bu anlayışta doğru bir anlayış değil. İbadetler Allah içindir ve Allah rızası için yapılır. İbadet yapmamanın dünyevi bir cezası olamaz olmamalı. Zaten Kuran'da İbadet yapmamanın dünyevi bir cezasını bulamazsınız ancak uhrevi cezaları belirtir Kuran. 

İslamı esas alan bir devletin, ana görevi insanların ibadetini kontrol edip onları ibadete zorlamak değil toplumda adaleti sağlamaktır. Onun için İmam Ali "Devletin dini adalettir" demiştir.

İslami bir devlet kurma iddiasındaki Taliban'a düşende halkın sarığı sakalı ile uğraşmak, kadınların hayatını kısıtlamakla uğraşmak değil toplumda adaleti sağlamak olmalıdır. İslam toplumu düşmanlarının bile adaletinden emin olduğu toplumdur.  

NELER SÖYLENDİ?
@
Ramazan DEVECİ

Ramazan DEVECİ

DİĞER YAZILARI ‘Baba’ Aşk, Ahlak, Direniş, Sevgi Ve Fedakarlık Dizisi… 18-11-2021 10:29 Ali Şeriati Üzerine… 21-10-2021 09:53 Taliban ve Taliban'ın Yönetim Anlayışı Üzerine... 07-09-2021 11:29 Okullar Açılmaz Yine İşyerleri Kapatılırsa Üçüncü Aşıyı Yaptırmayacağım… 23-08-2021 15:24 Saadet Partisi Cumhur İttifakında mı yoksa millet ittifakında mı yer almalı? 18-07-2021 08:29 Babalar Günü Üzerine… 20-06-2021 13:12 Kudüs Gününü Anmak Özgür Kudüs Bilincine Sahip Olmaktır… 07-05-2021 00:14 20 Soruya 20 Cevap… 23-04-2021 08:46 Dünyadan Ahirete, Anneme Mektup… 26-03-2021 06:57 İslam’ın Özgürlük Anlayışı ve Adem-Şeytan Kıssası… 27-02-2021 00:00 Allah'ın İstediği Gibi Müslüman Olmak... 20-01-2021 09:37 Yemen’den Yükselen Feryad, Bu Feryadı Duyun… 01-12-2020 08:43 İslamofobi Ve İslam’a Saldırılar… 15-10-2020 07:17 Yusuf’un İmtihanı Züleyha… 07-09-2020 08:47 Konuşan Kuran Hz. Ali Kitabını Niye Yazdım? 06-08-2020 10:46 Müslüman Ahlak İlişkisi ve Riya, İhlas Arasına Sıkışan Amellerimiz .. 07-07-2020 16:43 Filistin’e Sadece Türkiye mi Sahip Çıkıyor? 01-06-2020 13:19 Amerika’ya Karşı Olmak, Küresel Adalet Mücadelesi Vermektir… 08-05-2020 07:53 Adalet İçin Mücadele Örneği: Hılfu’l-Fudûl… 07-03-2020 13:16 41. Yılında İran İslam Devrimi: Başarıları Ve Başarısızlıkları? 03-02-2020 08:40 Cemaatten PY'ya, PY'dan Terör Örgütüne FETÖ, FETÖ Mücadelesinde Yapılan Adaletsizlikler 20-01-2020 08:43 Türkiye’de Dindarlaşma Niye Azalıyor… 17-12-2019 08:53 Takva Adalet Sahibi Olmak, Adalet Mücadelesi Vermektir.. 21-10-2019 08:10 Nijerya İslami Hareketi ve Şeyh İbrahim Zakzaki… 17-07-2019 18:16 Şehitlerin Mesajı: Tevhid- Adalet- Vahdet- Özgürlük- Kudüs 04-05-2019 00:08 31 Mart seçimlerinin düşündürdükleri… 15-04-2019 05:35 İmam Humeyni Düşüncesinde ve İslam Devrimi'nin 40 Yıllık Sürecinde İslami Vahdet 06-03-2019 08:20 Doğum Günü ve Ölüm Günü... 22-01-2019 00:13 Kadın Sorunu Mu, Erkek Sorunu Mu? 17-12-2018 12:25 Günümüzün Kerbela’sı Yemen’in Serencamı ve Ümmetin Duyarsızlığı… 10-10-2018 06:56 Hz. Osman’ın Kanı Üzerinden, Hz. Ali’den İstenen Adalet mi, Yoksa Adaletsizlik mi? 05-09-2018 21:24 Ak Parti ve 24 Haziran Seçimleri... 03-07-2018 21:52 ‘Türkiye- ABD İlişkilerinin Psikolojisi’ Kitabı ve Büyük Şeytan Amerika’yı Tanımak… 28-05-2018 13:03 Erzincan İzlenimleri Erzincan Candır…. 28-04-2018 00:09 Bize de Ali’nin yalnızlığı düştü… 16-03-2018 09:59 Piri Aşk’ın, Davası Devrimden Özgür Kudüs’e… 09-02-2018 15:21 Üstad Bediüzzaman’ı ve Risale-i Nur’ları Doğru Anlamak… 15-01-2018 00:46 Kudüs İçin ne Yapmak gerekiyor, Kudüs eylemleri Müslümanların gazını mı alıyor? 21-12-2017 19:52 Yalnız Devrimciler Ali ve Ebuzer 11-11-2017 09:57 Ümmetin Dirilişi ve Direnişi Kudüs’ten Geçer… 01-10-2017 00:07 Kurban Yaklaşırken, İbrahim’in İmtihanına Hazır Mıyız? 24-08-2017 10:33 Hz. Ali Örnekliğinde: Tevhid, Adalet ve Vahdet 06-08-2017 15:09 15 Temmuz Darbe Girişiminin Düşündürdükleri… 14-07-2017 17:57 İktidarın Dayanılmaz Cazibesi ve İslamcılardaki Değişim.. 01-07-2017 18:01 İyi olmak kolaydır zor olan adil olmaktır…. 12-06-2017 00:43 Devletin Dini adalettir, dinin devleti de özgürlüktür... 17-05-2017 08:49 Emperyalizm ve Sömürgecilik Karşısında İnsanlığa Umut Olmak… 08-04-2017 22:55 İmam Ali ve Nefsini Tanımak… 03-03-2017 08:28 Şubat Ayı Şahadet Ayıdır; Şahadet Kudüs’tür…. 04-02-2017 22:33 İnsanı Tanımak mı Zor Yoksa Anlamak mı? 01-01-2017 07:23 Aşk Yolculuğu Kerbela... 04-10-2016 08:47 Kuran’da Sevgi ve Aşk.. 17-09-2016 22:56 Ali’nin Adaleti, Muaviye’nin Maslahatçılığı… 04-08-2016 10:09 Medeniyet ve Modernizm Üzerine ….. 08-07-2016 11:50 Ramazan Ayı Kuran Ayı… 06-06-2016 08:55 İmamı Azam Ebu Hanife’nin Siyasi Mücadelesi... 18-05-2016 09:27 İmamı Azam Ebu Hanife… 06-05-2016 00:02 Müslümanların Kardeşliği ve Vahdet 01-02-2016 00:01 Çağdaş Medrese; İslami Değerler Akademisi… 01-01-2016 00:26 İslami Mücadelede Metot 01-12-2015 10:45 Ebul Fazl Abbas; Kerbela’nın Yiğit Savaşçısı 23-10-2015 00:04 Mustafa İslamoğlu hoca ve Uydurulmuş din-İndirilmiş din söylemi… 09-10-2015 00:01 Ak saçlı bilge: Atasoy Müftüoğlu 12-08-2015 19:00 İran Gezi Notları 30-06-2015 18:28 Miraç, Namaz ve Kudüs 15-05-2015 08:17 Aşka ve Sevgiye Dair 06-04-2015 08:22 Kuran'da Müslüman 28-01-2015 22:27 Fıtratın İlahi Yanı; Kamil İnsan Olmak 25-12-2014 10:37 Hz. Zeynep; Babasının Süsü…. 24-11-2014 09:00 Kerbela ve Kuran 25-10-2014 06:31 Kurbanda İbrahim’ce Bir Duruş… 26-09-2014 05:52 Kudüs, İslahiye Ve İstanbul 23-08-2014 06:06 Kuran Rehberliğinde Huriyi Doğru Anlamak 11-08-2014 19:36 Kudüs Sevdamız Aşkımız Hayalimiz Bizim. 25-07-2014 00:59 Bireysellik Ve Bencillik 23-06-2014 04:57 Hayat Sigortamı Annemi Kaybettim 07-04-2014 00:06 Dostluk Üzerine 25-03-2014 00:02 Nisa Suresi Tevhid Adalet ve Kadın 03-03-2014 07:51 Dünya Sevgisi ya da Dünyevileşme 02-02-2014 11:01 Kadınlardan Yönetici Olur mu? 21-12-2013 08:34 Oruç Tutmak İhram Giymek Gibidir 29-09-2013 07:06 Annem.... 01-08-2013 07:03 Müslümanların Suriye İmtihanı 19-04-2012 07:08 Hz. Fatıma Timsali Bir Anne ve Onun Çocuk Eğitimi 25-06-2013 07:09 Bebeğini Özleyen Anne 28-05-2013 07:10
Gazete Manşetleri
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA