Cevdet Işık
Cevdet Işık
Giriş Tarihi : 01-10-2019 08:35

İçerik Bakımından Adalet Çarkı

Her insanın sahip olduğu, gerek doğuştan getirdiği verili yapısı ve gerekse de sonradan kazandığı özellikleri bakımından, kendisini ifade edebilme koşullarına sahip olması için, adaletin cari olduğu bir ortama ihtiyaç vardır.

İnsanın kendisini ifade etmesi derken, kendisi hakkında sadece sözlü veya yazılı olarak yapılan bir tanıtım imkânı akla gelmemelidir. İfade etmeyi, sözlü ve yazılı anlatım imkânı ile birlikte, sosyal hayat içinde yeteneklerini ortaya koyma imkânı olarak da anlamak gerekir.

İnsanın kendisini ifade etmesi demek, bütün potansiyellerini kullanabilmesi demektir.

İnsanın potansiyel olarak, her açıdan kendisini ifade etmesi demek; insan, eşya, statü ve diğer varlıklar karşısında sahip olduğu şahsiyetle varoluşunu gerçekleştirmesi demektir. İnsan herhangi bir özelliği (dini, etnik, coğrafi, kültürel…) sebebiyle baskı altına alınıyorsa, bu durumda şahsiyetine ve özgürlüğüne bir saldırı yapılıyor demektir.

Yapılan her türlü saldırı karşısında insanın kendisini savunması, yapılan saldırıyı bertaraf etmesi en tabii hakkıdır. Bu manada –dışarıdan gelen saldırılara karşı- yapılan her türlü faaliyet ve imkân arayışı bir hak kapsamında olup meşrudur.

İnsanlar arasında meydana gelen münasebetlerin en dikkat çeken tarafı, münasebetlerin adalete uygun olup olmama durumudur. Bu husustaki rahatsızlıklar, sadece muhatabı etkilemekle kalmaz, bütün bir toplumsal bünyeyi de etkisi altına alır.

Yaşam içinde, insanın vicdanını sarsan ve harekete geçiren birçok trajik ve dramatik olay olagelmektedir. Fakat hiçbir trajik ve dramatik olay veya felaket, insana yapılan zulüm kadar vicdanı sarsarak harekete geçirmez.

Zulüm, sadece zulme maruz kalanı değil, bütün bir toplumsal yapıyı sarsarak etkisi altına alır. Çünkü zulümle birlikte, var olan dengeler alt üst olmaktadır. Liyakat, hakkaniyet ve eşit muamele ortadan kalkmaktadır. Böylece yapılmakta olanla, işlenmekte olanla ne oluşmaktadır? Felakete bir çağrı oluşmaktadır.

Toplumsal manada felaketlerin yaşanmaması için, adaletin oluşturduğu güvenli ortamlara ihtiyaç vardır. Adaletin var olduğu ortamlarda huzur ve istikrar da var olacaktır. Bunun için de toplumu oluşturan güvenli insanlara gereksinim vardır. Eğer bir toplumda insanlar güven vermiyorsa, o toplumda huzur, istikrar ve adaleti temin etmek de imkânsız hale gelecektir.

Adalet dairesinin sekiz halkası vardır. Bunlar, dünya, devlet, hukuk, hükümdar, ordu, hazine, halk ve adalettir. Bu sekiz halkadan her biri, bir diğerini gerektiren sıkı bağlardan oluştuğu için, adalet çarkı olarak adlandırılmıştır. Adalet çarkı şu şekildedir:[1]  

“Dünya, duvarı devlet olan bahçedir.

Devlet, hukukla yönetilen egemenliktir.

Hukuk, hükümdar eliyle icra edilen yasadır.

Hükümdar, orduyla ayakta kalan yöneticidir.

Ordu, hazineyle oluşan teşkilattır.

Hazine, halkın vergileriyle oluşan güçtür.

Halk, adaletle korunabilen kullardır.

Adalet, dünyayı ayakta tutan direktir.”

Bir duvarı oluşturan yapı taşları gibi birbirine kenetlenmiş olan yukarıdaki halkalardan birinin olmaması, adaletin olumsuz etkilenmesi veya zaafa uğraması demektir.

Fıtratı bozulmamış bir dünyanın sahip olduğu sistematik yapı, her açıdan güzel bir bahçe metaforuyla anlam bütünlüğü oluşturur. Ancak bunun muhafazası, fesadı önleyecek yaptırımların geçerli olduğu bir hukuka sahip olan devletle mümkündür. Hukuksal yapıyı zaafa uğratmayacak bir yürütme (hükümdar) olmadan devlet ayakta duramaz. Yürütme ancak güçlü bir ordu varsa ayakta durabilecek ve işleri sürdürebilecektir. Ordunun ayakta durması ise hazine yani paranın varlığına bağlıdır. Hazineyi oluşturan kaynak ise halktan alınan vergilerdir. Halkın var olabilmesi, adaletin var olabilmesi şartına bağlıdır. Adalet ise ilk cümlede dile getirilen dünyayı ayakta tutan direktir.

Adalet çarkı olarak adlandırılan adalet dairesinin içeriğini adaletin kendisi oluşturmaktadır. Adalet, bütün bir varlık âlemini oluşturan canlı cansız, iradeli iradesiz her varlığa sahip olduğu değeri vermektir. Yani her varlık, sahip olduğu konum itibariyle, ne aşağılanmalı ve ne de yüceltilmelidir. Örneğin bu bağlamda insanın diğer varlıklara karşı tutumu, emanet bilinci çerçevesinde olduğu zaman, adalete de herhangi bir halel gelmeyecektir. Ama diğer varlıkları hükmü altına alması gereken nesnelerden ibaret görürse, o zaman da adaletin temeline dinamit konmuş olur.

Adalet çarkından alınması gereken en önemli mesaj; akıl ve iradesini kullanan insan, hiçbir varlığı sahip olduğu konumun dışına itmemelidir. Bu durum hayatın bütün ayrıntıları için de geçerli bir durumdur. Bu hususta sahip olunan güç, büyük bir önem arz etmektedir. Devletin sahip olduğu güç, diğer güç odaklarının sahip olduğu güçten, daha üst düzeyde olduğu için, Hz. Ali’ye atfedilen şu söz söylenmiştir: “Devletin dini adalettir.” Hz.Ömer’e atfedilen sözde ise “adalet mülkün temelidir” denmiştir. Rabbimiz Teala ise “bir kavme olan kininiz sizi adaletten ayırmasın” diyerek, izlenmesi gereken yolu belirlemiştir.


[1] Söz konusu adalet çarkı, Ömer Çaha’nın Yetkin Düşünce dergisinin ikinci sayısındaki yazısından aldım.

NELER SÖYLENDİ?
@
Cevdet Işık

Cevdet Işık

DİĞER YAZILARI Kudüs Gerçekliğini Doğru Okumak... 12-05-2021 12:00 Nadide Zamanlar 30-04-2021 19:27 Yaşamsal Bir Unsur Olarak “Müphemlik” 10-04-2021 15:44 Varoluşsal Bir Trajedi Olarak Şeyleşme.. 07-03-2021 18:25 Bir Sorunsal Olarak Gündem 05-02-2021 17:04 Sorumluluğun Zirvesinde Bir Mü’min: Mehmet Akif.. 27-12-2020 13:34 Öznelliğin İktidarı-2 17-12-2020 08:52 Öznelliğin İktidarı-1 30-11-2020 09:31 Zamanın Ayarını Kaçırmak 11-10-2020 21:48 Farkı Fark Ettiren Fark 26-09-2020 09:22 Öznel Özerklik-3 17-09-2020 15:26 Öznel Özerklik-2 04-09-2020 08:22 Öznel Özerklik-1 20-08-2020 08:47 Hayat Ve Hicret 09-08-2020 08:55 Yanıltıcı Varoluşsal Katılık... 17-07-2020 18:52 Kur’an Ahlakının Gerekliliği 10-07-2020 15:50 Hüzünle Giden Ramazan.. 23-05-2020 14:47 İnsanı Tanımak 06-05-2020 18:31 Hiçbir Şey Olmamak.. 14-03-2020 22:12 Müslümanların Kafes Hayatı 23-02-2020 09:15 Şuradan Şuraya 09-02-2020 09:25 Post Truth Dünyada Müslüman Kalmak 08-01-2020 08:21 Adaletin Ayağa Kalkması 23-12-2019 10:28 Yaraların Kabuk Bağlaması... 09-12-2019 09:08 Bir Nitelik Olarak Adaleti Ayakta Tutmak.. 13-11-2019 09:14 Sanal Resepsiyon.. 03-11-2019 18:54 Can Alıcı Ve Can Yakıcı Kısım 29-10-2019 20:58 İçerik Bakımından Adalet Çarkı 01-10-2019 08:35 Adl Üzere Bir Hayat 23-09-2019 06:10 Adaletin Kuşatıcılığı 10-07-2019 17:25 Aklın Hakikatinden Uzaklaşmak 18-06-2019 12:06 Cenneti Arayan Adam 29-05-2019 06:26 Felsefik Bir Nazarla Seçim Olgusu 24-04-2019 09:05 Bekâ Üzerine Zihinsel Bir Egzersiz 27-03-2019 07:16 Hakikate Dair 16-03-2019 11:22 Görmezlikten Gelmek... 07-03-2019 21:55 Kilitli Labirent: Üstünlük Çıkmazı 27-02-2019 23:33 Gizli Irkçılıklar 16-02-2019 12:19
Gazete Manşetleri
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA