SORUŞTURMA
Giriş Tarihi : 23-05-2016 00:02   Güncelleme : 23-05-2016 00:02

Sabiha Ateş Alpat; İmamı Azam asla saltanata boyun eğmemiştir.

Zamanın Zeynebi Derneği başkanı yazar Sabiha Ateş Alpat Ebu Hanife soruşturmasını sizler için cevaplandırdı.

Sabiha Ateş Alpat; İmamı Azam asla saltanata boyun eğmemiştir.

1.  Öncelikle sizi tanımak istiyoruz. Kendinizi tanıtır mısınız?

Sabiha Ateş Alpat; 1964 yılında Doğunun en ücra köşesi olan Kars'ın  Digor ilçesinde  dünyaya geldim. İlk ve Orta Okulu Karsta bitirdim.  Kazanmış olduğum yüksek okula terör nedeniyle devam edemedim.
1980 Askeri darbesinden bir iki yıl önce var olan terörizm sebeplerinden dolayı Kocaeli'ne göç ettim.  Kısa bir çalışma hayatım oldu. Evliyim. Bu yolda, Beka Yayınlarından çıkan on beş adet kitabımız mevcuttur.
Kocaelide  2006 da,  Zamanın Zeynebi Derneğini kurdum.
Aylık  Misak dergisinde yazılarım yayımlanıyor.  Bununla beraber çeşitli illerde verdiğim konferans ve seminerlerle çalışmalarımızı sürdürmekteyiz.
 
2.  İmam-ı Azam Kimdir? İmam-ı Azam’ı bize nasıl tanıtırsınız?

İmamı Azam önemli tarihi şahsiyetlerden biridir. Yaşadığı dönemde  ilim/fıkıh açısından çok önemli çalışmalarda bulunmuş  muhterem bir zattır. İslam uğruna ciddi emekleri olmuş, çağın zalim otoritesine boyun eğmediği için diğer bir deyimle saray mollası olmayı kabul etmediği için  zindanlarda işkence  çekerek davası uğruna bedel ödeyen biridir.
Kısaca hayatını Ebu Zehra'nın Mezhepler Tarihi adlı kitabından aktarmak gerekirse, biyografisi kısaca şöyle;

Doğumu Ve Gençliğî;

Ebu Hanife, Kûfe'de doğup büyüdü ve ömrünün çoğunu orada geçirdi. Çok küçük yaşta iken o çağdaki dindar insanların çocukları gibi o da Kur'an-ı Kerim'i hıfzetti. Hıfzını bitirdikten sonra unutmamak için Kur'an-ı Kerim'i en çok okuyan insanlardan biri olmuş-tur. Ramazanda bir kaç defa Kur'an-ı Kerim'i hatmettiği rivayet edilir. Birçok rivayetlere göre o, kıraat ilmini Yedi Kurrâ'dan biri olan İmam Âsım'dan öğrenmiştir. Kur'an hıfz ve kıraatini tamamladıktan sonra genç yaşında hadis tahsil etti ve dinî bilgisini artırdı.

Ebu Hanife, İlim tahsil ederken şu dört çeşit fıkhı öğrenmeye gayret ediyordu:
1 — Maslahata dayanan Hz. Ömer'in fıkhını.
2 — Şer'î hakîkatları araştırıp ortaya koymak için yapılan -istinbata dayanan fıkhı.
3 — Tahrice dayanan Abdullah b. Mes'ud'un fıkhını.
4 — Kur'an ilmi olan Abdullah b. Abbas!m fıkhını.

Fakîhlerin yanında büyük bir mevki ihraz eden Halife Ebu Cafer el-Mansur, İmam Ebu Hânifeye:
— Ey Numan, ilmi kimlerden tahsil ettin? diye sordu. Ebu Hanife de şu cevabı verdi:
— Talebeleri vasıtasıyla Hz. Ömer'den, yine telebeleri vasıtasıyla Hz. Ali'den ve yetiştirdikleri vasıtasıyla Abdullah b. Mes'ud'-dan tahsil ettim. Abdullah b. Abbas da yeryüzünde çağının en büyük bilgini idi;»
Bunun üzerine Halife Ebu Ca'fer el-Mansur:
— Sen çok sağlam bir yol tutmuşsun, dedi.

Ebu Hanîfe'nin Usûlü

İmam Ebu Hanife'nin ders verme usûlü, Yunan filozofu Sokrat'ın metoduna benzemektedir. O, doğrudan doğruya dersi takrir etmezdi. Herhangi bir meseleyi ele alır ve ortaya koyardı. Sonra bu meseleye ait hükümlerin dayandığı esasları açıklar ve talebeleriyle bunun üzerinde münakaşa ederdi. Herkes kendi görüşünü açıklardı. Onlar, bazen hocalarına uyar, bazen de onun içtihadına muhalefet ederdi. Kimi zaman da. yüksek seslerle ona itirazda bulunurlardı.

Hz. Ali soyuna büyük bir sevgi besleyen Ebu Hanîfe'nin, bu gibi cesaretli görüşleri, el-Mansur'un memnuniyetsizliğine sebep olmuş, hattâ onu takip ettirmek üzere peşine hafiyelerini takmıştır. Bunun, ayrıca iki sebebi daha vardır :

1 — İmam Ebu Hanîfe ile çağının kadısı İbni Ebî Leylâ arasında şiddetli bir anlaşmazlık vardı. Onun verdiği hükümleri Ebu Hanîfe sert bir şekilde tenkid ederdi. İbni Ebî Leylâ da onu, el-Mansur'a daima şikâyette bulunurdu. Belki de en çok şikâyeti Ebu Hanife'dendi. Şüphesiz bu, halifenin içinde İmam Ebu Hanife'ye karşı bir kızgınlık ve intikam hissi meydana getirmiştir.

2 — el-Mansur'un maiyyetinde bulunanlardan Ebu Hanîfe'yi sevmeyen veya Halifeye sırf yaranmak için onu kötüleyenler vardı. el-Mansur'un hâcibi olan er-Rabi' ve Ebu'l-Abbas et-Tûsî bunlar¬dandır.

Bütün bu olaylar sebebiyle el-Mansur, Ebu Hanîfe'ye karşı iyice bozulmuş, iktidarını korumak için sert bir vaziyet almış ve onu cezalandırmayı zarurî görmüştür. Halife el-Mansur, Ebu Hanîfe'nin zamanın kadısının, sürekli tenkidlerini göz önüne alarak, ona kadılık vazifesini teklif etmiştir.

Kadılık teklifi ne kadar tekrarlandıysa, Ebu Hanîfe'nin bunu reddedişi de o kadar tekrarlandı. Sonunda sabrı tükenen el-Mansur, bu vazifeyi kabul etmesi için yemin aldı. Ebu Hanîfe de kabul etmeyeceğine dair yemin aldı. Ve şöyle dedi: «Eğer ben, bu vazifeyi kabul etmediğim takdirde Fırat nehrinde boğulmakla tehdit edilsem, boğulmayı tercih ederim. Senin etrafında ikrama muhtaç olanların çoktur!»

Buna rağmen Halife el-Mansur, İmam A'zam'a kadılık teklifinden vazgeçmedi. Ondan, hiç olmazsa, doğru olanları yerine getirmesi, yanlış olanlarını da tatbik etmekten sakınması için, kazâî hükümlerini inceleyip isabetli olup olmadığını kendisine bildirmesini istedi. Fakat o, bunu da reddetti. Bunun üzerine Halife, Ebu Hanîfe'yi hapsettirip ona her gün on kırbaç vurdurmak suretiyle işkence edilmesini buyurdu. Ebu Hanîfe'nin sıhhi durumu kötüleşince, el-Mansur onu serbest bırakmış, fakat ders ve fetva vermekten menetmiştir. İmam-ı A'zam Ebu Hanîfe, bundan kısa bir zaman sonra ha¬yata gözlerini yummuştur.

3.  Büyük çoğunluğu Hanefi olduğunu söyleyen toplumumuz, mezhep imamı olarak kabul ettiği İmam-ı Azam Ebu Hanife’yi, yeterince tanıyor mu? Tanımıyorsa neden?

Doğrusu içimizi acıtan bir durum. Türkiye de çoğunluk mezhebinden tanımlasa da kendisini tam tanımadığı, içtihat usulünün bilinmediğini  düşünmekteyim. Hanefi içtihat olarak onun içtihatlarını uygulamadıkları  aşikardır. Ben tanındığına inanmıyorum. Birçok sebebi var. Mesela  mezhep tercihinin  ana ve babadan devralınması. Kulaktan dolma bilgilerle  din yaşanılması. Hal böyle iken hanefilikten daha çok haneficilik   yaşanıyor. Kraldan daha fazla kralcı olmak gibi bir şey bu. Kulaktan dolma bilgilerle din yaşandığı için, okunmadığı, düşünülmediği için diye düşünüyorum. Kolaycılık varken zahmete katlanılmıyor.

4. İmam-ı Azam’ın tanınmasını önemli buluyor musunuz? Bu topluma İmam-ı Azam'ı tanıtmak için sizce neler yapılabilir?

Elbette ki önemli şahsiyettir ve  tanınması mutlaka  bir değer katacaktır. Ortaya koyduğu mücadeleyi, fıkhı içtihatları, günümüzde de  bir çok meseleye ışık tutacaktır. Sadece onun değil diğer imamlarında tanınması önemlidir. Ve her biri için tanınsın, anlaşılsın diye  etkinlikler, aktiviteler yapılmalıdır diye düşünüyorum.

Neler yapılabilir? Sempozyumlar ve paneller düzenlenebilir. Broşürler hazırlanabilir.

5. İmam'ın İslam Fıkıh mirasındaki yeri nedir? Sizce ümmet içinde bu kadar hüsn-i kabul görmesinin nedenleri nelerdir?.

Elbette ki önemli bir boşluğu doldurduğunu düşünüyorum. Ümmet içinde  kabul görmesinin mutedil, isabetli görüşlerinin ve örnek hayatının etkisinin  olduğunu düşünüyorum. İlme verdiği önem ve talebe yetiştirmesindeki rolü ayrıca talebelerini düşünen, fıkıh üreten bir şekilde yetiştirmesi de önemli hususlardan birisidir.

6.  Genel olarak üç mezhep imamı, hatta zaman zaman İmam-ı Azam’ın talebeleri olan, İmam Ebu Yusuf ve İmam Muhammed de aynı görüşte olduğu halde İmam-ı Azam farklı görüşte oluyor. Mezhepler fıkhında şöyle bir deyim var: "Eimme-i Selase'ye göre şöyle, İmam-ı Azam’a göre böyle!" Bunun nedeni sizce nedir?.

Görüşünde tek kaldığı için  ayrıca kendisinin görüşünü zikretmişler. Bu durum İmamı Azam için bir eksiklik değildir elbette. Görüşünün isabet etmediği konuların olması da çok doğal bir durumdur ve her müctehid için  bu geçerlidir. Önemli olan, zikredilen görüşlerden biri tercih edilirken  tercih edilmeyen  görüş sahibinin yerilmemesi, tahkir edilmemesi ve hele de hakaret edilmemesidir.

7. İmam-ı Azam’ın hadis usulü, hadis kabul şartları konusunda neler söylersiniz? Senet tenkidinden fazla metin tenkidi yaptığı ve hadisleri Kur'an’a arz ettiği tespitine katılır mısınız?

Kendi deyiminin şöyle olduğu rivayet edilmiştir. «Ben Allah'ın kitabıyla hüküm veriyorum. Kitab'ta bulamazsam Resûlullah'ın sünnetine sarılıyorum. Allah'ın Kitabında ve Resûlü'nün Sünnetinde bir hüküm bulamadığım zamanlarda da sahabilerin sözlerine bağlanıyorum. Yalnız, sahabîlerden istediğim kimselerin sözünü alıyor, istediğim kimselerin sözünü almıyorum. Ancak, sahabîlerin sözlerinin dışına da çıkmıyorum. Fakat iş İbrahim (Nahaî), Şa'bî, îbni Sîrin, Ata ve Said b. el-Müseyyib'e gelince; onlar nasıl ictihad yapmışlarsa ben de öyle ictihad yapıyorum.»
Bu ifade, Ebu Hanîfe'nin önce Kitab, sonra Sünnet, daha sonra da sahabilerin sözüne dayanarak fetva verdiği, tabiîlerin söz ve görüşlerine bağlı kalmadığını gösterir. Bu, nass'lara dayanarak ictihad  yaptığını ve içtihatta usülunu  gösteriyor.  Şunu ifade etmek isterim, günümüzde ya kutsallaştırıyor ya da basit yaklaşımlarla değersizleştiriliyor.  İki tutum da bana göre yanlıştır.

8. İmam-ı Azam'ın fıkhi mirasına sahip çıkan öğrencilerinin siyasi mirasına sahip çıkmadıkları anlaşılıyor. Bu durumun nedeni sizce nedir?

Bir çok nedeni olabilir. Bilinçsizlik veya siyasi mirasa sahip çıkmanın bedel gerektirmesi gibi.

9. Abbasi saltanatı tarafından şehid edilen İmam-ı Azam Ebu Hanife’nin mezhebinin daha sonra saltanat mezhebi haline gelmesini nasıl değerlendiriyorsunuz? Bu çerçevede İmam-ı Azam’ın saltanat karşısındaki tavrı nedir?

Saltanat karşısındaki tavrı nettir ve asla saltanata boyun eğmemiştir. Elbette  Peygamberimizin (sav) bile  beşer ideolojileri karşısında duruşu bile unutulmuşken, imami Azam'ın takipçilerinin  onun mezhebini değiştirebilmiş olmaları garip gelmiyor insana.

10. İmam-ı Azam Ebu Hanife’nin dönemi mezhep imamlarından İmam Cafer ve İmam Zeyd olan ilişkisini değerlendirdiğimizde, bu durum günümüzde artan mezhepçilik fitnesine karşı Müslümanların vahdetine nasıl bir katkı sağlar?.

Cevabı çok uzun ve zor olan bir soru. Mezhepçilik elbette bir hastalık ve ifsadı körüklüyor. Lakin şunu ifade etmek isterim ki, mezhep denilince ben fıkhen ayrışmaları anlıyorum ve bu konu mezhepçiliği kast ediyorum. İtikaden sapkın olan mezheplerin varlığı bilinen bir gerçek. İmam Cafer ve imam Zeydi takip ettiklerini söyleyen kimileri, imam Caferi takip etselerdi keşke. Elbette İmam Cafer  ve İmam Zeyd  iki önemli değerdir. "Zeydiler" ne kadar İmam Zeydi takip ediyorlar? İtikaden problemli olanlar, kendilerine kime nispet ederlerse etsinler bu bir şey ifade etmez. Bu konuda şunu söylemek isterim ki, İmam Cafer ile İmam Azam arasında  fıkhı ictihat hariç herhangi bir anlaşmazlık, herhangi sürtüşme, ayrılık yoktur ki bir imam yarıştıralım. Bilinçsizliğin, cehaletin sonucu felakettir.  Ve nitekim tarih  cehaletin, bilinçsizliğin, taassubun acı sayfalarıyla doludur.

11. Soruşturmamıza katıldığınız için teşekkür ederiz.

Ben de teşekkür ediyor, soruşturmanızın hayırlara vesile olmasını Allah'tan  diliyorum. Selam ve dua ile..