KÜLTÜR-SANAT
Giriş Tarihi : 13-01-2021 21:38   Güncelleme : 13-01-2021 21:38

Kadir Canatan Yazdı: Günlük Hayatın Aynası: 'Taksi Tahran'

Kadir Canatan Yazdı: Günlük Hayatın Aynası: 'Taksi Tahran'

Bir yönetmen taksi direksiyonuna geçip sokaklarda dolaşmaya başlarsa ne olur? İranlı ünlü yönetmen Jafar Panahi, taksisinin ön panosuna monte edilmiş kamerasını yolculara çevirerek farklı konular üzerinden yürüttükleri sohbetlerle, izleyiciye içerisinde dram ve komedinin bir araya geldiği zengin bir Tahran portresi sunmakla kalmıyor, İran’ın günlük hayatına damgasını vuran çeşitli meseleleri de tartışmaya açıyor. Bir saat 15 dakika süren filme dört hikâyeyi sıkıştırıyor.

Taksiye ilk binen erkek, akrabasının başından geçen araba hırsızlığını anlatmaya başlıyor. Olay hırsızlara ne yapılması gerektiğine geliyor ve adam “Hükümetin başında olsaydım birkaç tanesini idam ederdim” diyor. Bu tür bir çözüm önerisi, arka koltukta oturan kadını çileden çıkarıyor ve kadın birden bire, İran’ın dünyada prestijini sarsan idamları tartışmaya başlıyor. Kadına göre İran, Çin’den sonra en fazla idamlarla gündeme gelen ikinci bir ülke! Tartışma giderek kızışıyor ve erkek, kadının mesleğini soruyor. Kadın öğretmen olduğunu söylüyor ama arkasından kendisinin mesleği sorulduğunda adam bu soruya “Serbest çalışıyorum, alanımı sonra söylerim” diye cevap vererek geçiştiriyor. Kızgın bir tartışmanın ardından adam, inmek üzere iken mesleği hakkında şu bilgiyi veriyor: “Benim uzmanlık alanım soygunculuk ama ben asla sizin bir öğretmen ya da şu taksici gibi birini soymam. Eğer bir hırsız araba lastiği çalıyorsa artık dibe vurmuştur.”

Adam inmeden önce bir kısa boylu bir adam taksiye biner ve taksicinin aslında ünlü yönetmen Jafar Panahi olduğunu anlar. Ona geçmişte bir CD film sattığını hatırlatır ve aralarında film ve sinema üzerine bir konuşma başlar. Ancak bu arada sokakta kaza atlatan bir çift, acilen arabaya biner ve hastaneye gitmek ister. Bu noktada ikinci hikâye bitmeden, üçüncü bir hikâye başlar. Kadın kocasının başını kucağında tutmaya çalışırken, yaralı adam ısrarla birinin cep telefon kamerasını açmasını ister. Öndeki kısa boylu adam kamerasını açar. Yaralı adam kendisini tanıtarak, ölmesi durumunda geri bıraktığı mirasını eşine bıraktığını açıklar. Nihayetinde karı-kocayı hastaneye yetiştirirler.

Yola devam eden takside bir önceki hikâyeye yeniden dönülür. Kısa boylu adam, elindeki CD film dolu çantayla bir yerde iner ve film çeken öğrencilere CD vereceğini söyleyerek bir iki dakika beklemesini rica eder. Dönüşte adam vermek istediği mesajı verir. “Eğer” der, “Benim gibi bir kişi bu işi yapmazsa, İranlılar ve bu sanat/sinema okuyan öğrenciler dünya sinemasını nasıl izlerler?” diyerek İran’daki yabancı filmlere konan yasağı eleştirir.

Taksi tam kalkmak üzere iken iki çarşaflı kadın, Ali’nin Çeşmesi’ne gitmek istediklerini ve o yöne araç bulamadıklarını söyleyerek taksiye binmek isterler. Yönetmen taksici onları kıramaz ve içeri alır. Ters bir yöne gitmek zorunda kaldığından, kısa boylu adam yolda bir yerde iner ve başka bir taksiye geçer. Bu noktadan itibaren kadınların hikâyesi başlar. Kendi aralarında ağız kavgası yapan kadınlar, öğle vakti geçmeden Ali’nin Çeşmesi’ne varmak ve ellerindeki akvaryumda bulunan balıkları vaktinde çeşmeye bırakmak zorunda olduklarını belirtirler. Panahi, sebebini sorunca, kadınlar “Hayatımız buna bağlı” derler. Bu arada dikkatsizlik sonucu taksi, öndekine çarpmamak için ani bir fren yapar. Bu ani frenle kadınların elindeki akvaryum düşer ve balıklar arabanın içine dağılır. Taksici hemen poşetin içine su koyar ve balıkları içine atarak kurtarır. Kadınlar tam bir panik hali yaşamaktadır. “Vaktinde çeşmeye bırakmaksak hepimiz ölürüz” türünden sözler terennüm ederler.

Taksi tam hareket ederken bir telefon gelir ve taksici, okuldan çıkmış olan yeğenini almak zorunda olduğunu belirterek taksiyi okula sürer. Çocuğu aldıktan sonra kadınları başka bir taksiye verir ve kaprisli yeğeniyle başka bir sohbet başlar.

Oldukça sade bir çekimle yönetmen Jafar Panahi, Tahran sokaklarını dolaşırken aslında bize hem “günlük hayatın sosyolojisi” üzerine manzaralar sunar hem de İran toplumunun meseleleri hakkında mesajlar verir. İlk hikâyede İran’ı sık sık meşgul eden idamları, ikinci hikâyede miras paylaşımında kadınların haklarını gözetmeyen toplumu, üçüncü hikâyede yabancı filmleri yasaklayan İran yönetiminin tutumunu, dördüncü hikâyede ise İranlı kadınların hurafe dolu halk inançlarını gündeme getirir. Bu film, günlük hayatta ve ulaşımda oldukça önemli bir rol oynayan taksi dolmuşlar üzerinden bir toplumun sıkıntılarını ve şikâyetlerini ustaca anlatmaktadır. Taksi, toplumu yansıtan bir ayna gibi kullanılarak toplumsal gerçekliğin barındırdığı hikâyeleri deşifre ediyor. Doğrudan eleştirmek yerine sanatı ve sinemayı kullanarak Panahi, dolaylı ama etkili bir toplum eleştirisini yapıyor. Hem de kendisi hiçbir şey konuşmadan bunu başarıyor!

Türkiye’de tanıtımı İstanbul Film Festivali’nde yapılan ve 65. Berlin Film Festivali’nde Altın Ayı Ödülü’nü kazanan film hakkında Le Monde “Tuhaf ve eğlenceli bir yapıt” derken, Le Macth “İşte sinema güçlü, güzel ve büyük” yorumunu yapmaktadır. Film, gücünü sadeliğinden ve cesurluğundan almaktadır.  

Farklı Bakış